Blogs

200 jaar Wagner in beeld en geluid

Wie denkt aan Wagner denkt bijna automatisch aan roerige, groots opgezette opera's met grote uithalen en alomvattende muziek. Om 200 jaar Wagner muzikaal samen te vatten in één grootse voorstelling leek me dan ook een bijzondere uitdaging, waarvan ik het resultaat graag bewonderde. Ik bezocht de voorstelling zonder verwachtingen.

De eerste verassing van de middag was de vorm: in plaats van direct terug te grijpen op 200 jaar geschiedenis is gekozen om dit verhaal te vertellen middels film. In een programma van ruim drie uur wordt zowel de vorm als de inhoud van Wagners opera's aan het publiek verhaald door twee films: een documentaire over de zoektocht van een regisseur naar de vorm en uitvoering van een opvoering van 'Der Fliegende Holländer' uit 2008, en de vertoning van 'Lüdwig, Requiem für einen jungfräulichen König' (1972) geregisseerd door Hans-Jürgen Syberberg.

Der Zweite Traum
De 60-minuten durende documentaire uit 2008, geregisseerd door Lennart Laberenz in opdracht van het Goethe Instituut, vertelt het avontuur van operaregisseur Christoph Schlingensief. Wanneer hij gevraagd wordt een opvoering van Wagner's 'Der fliegende Holländer' neer te zetten in Brazilië neemt de documentaire het publiek mee in een hectische wervelwind van twee maanden waarin de gedreven regisseur chaotisch en impulsief tracht het verhaal van Wagner in een lokale context te plaatsen, hetgeen resulteert in veel geschreeuw en bijna hilarische ongevallen. Toch mag het eindresultaat er wezen. Hoewel de film zo nu en dan van serieus tot bijna hilarisch omschakelt door de druktemakerij van de totaalkunstenaar annex regisseur laat het het publiek tevreden achter, in zestig minuten tijd getuige van een tweem aanden durend proces en een succesvol en indrukwekkend resultaat.

Lüdwig, Requiem für einen jungfräulichen König
De film verteld op allegorische wijze het verhaal van Ludwig de Tweede door een serie episodische tableaus. Dat wil zeggen, elkaar opvolgende visuele metaforen voor het leven van de hoofdpersoon, waarin symnlisch beeld wordt gecreëerd. Deze meerlaagse vertelvorm is enerzijds cryptische en abstract, maar juist in de context van de historie van Wagner een toepasselijk format. Syberg excelleert in deze verhaalsvorm en creëerde een poëtische vertelling die het publiek in ieder beeld nieuwsgierig houdt, met de nodige subtiele verwijzingen hier en daar.
Nadelig aan deze vertoning is echter de gedateerde oorsprong van de film. Al was de regisseur destijds conceptueel zijn tijd vooruit, de snelheid – namelijk géén – en verhaalswijze worden tegelijkertijd als tergend en verouderd ervaren door het publiek. De verouderde gedachtegang komt bovendien duidelijk naar voren in het vertoonde Franco-Germanisch wereldbeeld, iets dat in een moderne context archaïsch en bekrompen wordt bevonden. Iets dat anderszijds juist ruimte voor discussie laat over de geschiedenis van het gebruik en interpretatie van Wagners muziek, zoals tijdens Hitler's Derde Rijk en de schrijfsels van Nietzsche.

Conclusie
Al met al was de voorstelling 200 jaar Wagner een intrigerende kijk in de handel- en denkwijze van hedendaagse kunstenaars, alsmede hun lotgenoten in het verleden. Het biedt een perspectief op de evolutie van zijn werk en gelegenheid tot discussie omtrent de symboliek en modernisering van een eeuwenoude kunstvorm.

afbeelding van Meng  Li

door: Meng Li

Meng Li (1988) is master rechtenstudent aan de Erasmus Universiteit en ondernemer (oprichter reclamebureau SKNDAL). Hij heeft een brede smaak in muziek, theater en film, en uit pure nieuwsgierigheid proefde hij tijdens de Operadagen Rotterdam 2011 van opera en klassieke zang. Voor het festival schreef hij enkele korte blogs over zijn ervaringen. Dit jaar keert hij terug naar de Operadagen om te kijken hoeveel van de opgedane liefde voor opera en zang is blijven hangen...

Terug