Blogs

Winterreise en Liebeskrank - Twee keer 'down the drain' met Schubert

Winterreise
Twee punten op een lijn. De lijn is Schubert, en aan de ene kant staan Henk Neven en Hans Eijsackers met een traditionele uitvoering van Winterreise. Aan de andere kant staat Mechanical Duck met Die schone Müllerin, onder de titel Liebeskrank. Zanger Charles Hens en zijn drie kompanen op sax, hammond en drums. Andere koek.

Neven en Eijsackers presenteren deze uitvoering van Winterreise in het kader van een masterclass. De musici schroeven de spanning nog eens extra op; alsof het werk al niet beladen genoeg is, weten ze nu ook nog het kritische gehoor van studenten op zich gericht.

De term 'master' is niet onterecht; Neven heeft een enorme beheersing over zijn stem en een duidelijke visie op het brengen van de teksten. Zijn aanpak is letterlijk klassiek te noemen; met een hang naar romantiek het verhaal te kleuren is niet zijn stijl. Im Dorfe wordt niet bitter, maar bijna vergevend gebracht. Het besef dat het uit is met de dromen wordt slechts subtiel voelbaar gemaakt. Je kunt misschien van mening verschillen, maar de kracht van Nevens uitvoering is sterk en overtuigend.

Hans Eijsackers is ook een meester en hij maakt prachtig duidelijk hoezeer Schubert de kleuring van de tekst in de pianopartij heeft gelegd. Dáár liggen de contrasten en Eijsackers laat expliciet de gevoelens golven. Hij gebruikt alle mogelijkheden van de moderne vleugel en breekt los van de gedachte dat de piano de zanger begeleidt. Dan komt soms de fijnheid in het gedrang: het huppelende begin van Die Post, waarin de Wanderer uitkijkt naar een brief van zijn lief, is niet meer optimistisch-licht te noemen.

Helemaal traditioneel is deze uitvoering overigens niet, want er worden speciaal op de afzonderlijke liederen geschilderde beelden van Renée Wouters geprojecteerd. In een idioom dat varieert van natuurlijk tot expressief wordt een derde sfeermaker geïntroduceerd. De drie onderdelen zang, piano, beeld brengen vele karakters bij elkaar maar het voelt niet als een drieëenheid. Daarvoor is Neven door zijn stilering 'the odd one out'. En laat dat nou helemaal passen bij de Wanderer: verlaten, verstoten, verdwaald.

Liebeskrank (Die schöne Müllerin)
Aan de andere kant van het Schouwburgplein staat enkele dagen later een voorstelling die duidelijk uit liefde is geboren. Hens is geen klassiek geschoolde zanger maar zingt wel grotendeels de muziek van Schubert. Zijn band doet daar niet aan mee en bedient zich van een taal die jazz, rock en andere invloeden combineert. Muziek en zang schuren constant langs elkaar heen; als Hens bijvoorbeeld in majeur zingt, speelt Folkert Oosterbeek op hammond-orgel vage figuren in quasi-mineure toonzetting. Het heeft een zeer vervreemdend effect, passend bij de thematiek van een onbeantwoorde liefde (ook hier).

Het is jammer dat Hens niet gelooft in de kracht en begrijpelijkheid van de tekst. Hij geeft inleidingen op de liederen, en een inleiding op de inleidingen. Liebeskrank probeert de recitaldrempel weg te slaan met schooljongensachtige bravoure. De gezellig-rommelige setting – het lijkt wel een bandrepetitie in een garage – levert een passend toneelbeeld op. De zanger verwisselt enkele malen zijn schoenen; een mooie symboliek voor de fases waarin het werk zich voltrekt. Andere visuele aspecten zijn minder krachtig; de videobeelden en de doeken voegen weinig toe.

De vrije aanpak leidt vaak tot expressie die helemaal van deze tijd is en zich daarmee inhoudelijk afzet tegen de liedtraditie. Am Feierabend krijgt een erotische tint door de verkleedpartij van de zanger (geen 'dadbod' te zien). In Ungeduld kleedt de zanger zich al bijna in bruiloftstenue om zijn hart weg te geven. En door een briljante 'loop' krijgt Des Baches Wiegenlied een hallucinerend jodeleffect.

Toch heb ik me vrijwel de hele voorstelling gestoord aan het basale uitgangspunt. Het is alsof een fijn en zeer kundig trio op een feest zit te spelen en een aangeschoten man begint er Schubert doorheen te zingen. Hij kan geen toon houden en is alleen met zijn eigen feestje bezig. Hij probeert zich te redden door zich aan de instrumentalisten aan te passen, maar die blijven op een totaal ander spoor zitten. De man kijkt de omstanders aan – vindt iemand me leuk? Ik heb het zo naar mijn zin! Je gunt Hens een karakteristieke stem, zoals Nick Drake of Tom Waits. Nu hoor ik 90 minuten lang een amateur die Schubert probeert te zingen en zoveel mantels der liefde heb ik niet beschikbaar.

Neven en Hens; ze lijken twee uitersten op de lijn. Maar eigenlijk staat Hens ergens halverwege. Op de échte andere kant van de lijn staat Wende, die eerder dit jaar in de Kleine Zaal met de originele Winterreise-tekst en nieuwe muziek van Tarenskeen het liedrecital een rotschop gaf. De ambitie van Mechanical Duck is duidelijk, maar de middelen blijven hangen in goede bedoelingen.

afbeelding van Marc van der  Heijde

door: Marc van der Heijde

Marc combineert zijn liefde voor klassieke muziek met zijn professionele expertise. Hij ondersteunt musici, muziekensembles en -organisaties, zie www.greenroomcreatives.nl

Terug